Kho mô phỏng mở

Cảnh biển – núi hoạt hình: nước biển bốc hơi dưới sức nóng Mặt Trời (nhiệt độ càng cao bốc hơi càng nhanh), hơi nước bay lên theo gió, ngưng tụ thành mây, mưa rơi xuống núi rồi theo dòng chảy mặt và nước ngầm trở về biển. Đếm số hạt nước ở từng giai đoạn. Ô nhỏ bên phải: Mặt Trăng (kéo được) hút nước biển tạo thuỷ triều, mực nước biển trong cảnh dâng lên, hạ xuống theo chu kì khoảng 12 giờ 25 phút.

Bản đồ một lục địa giả định có biển ở phía tây: trục dọc là vĩ độ từ Xích đạo lên 80°, trục ngang là khoảng cách vào sâu trong lục địa. Kéo điểm khảo sát trên bản đồ hoặc kéo thanh độ cao rồi xem bảng bên phải: vòng đai nhiệt, đới khí hậu, nhóm đất và thảm thực vật luôn thay đổi đồng bộ với nhau. Đi theo vĩ độ là quy luật địa đới; lên cao (đai cao, nhiệt độ giảm 0,6 °C mỗi 100 m) và đi sâu vào lục địa (địa ô, mưa giảm và biên độ nhiệt tăng) là quy luật phi địa đới. Bấm Chạy để máy tự đi hết tuyến của quy luật đang chọn.

Bản đồ Ô-xtrây-li-a tự vẽ từ toạ độ kinh vĩ độ với sáu bang và lãnh thổ phía bắc, kèm đảo Ta-xma-ni-a. Bấm vào một bang để xem diện tích, lượng mưa trung bình năm, số dân và tỉ trọng trong GDP; bật lớp hoang mạc để thấy vùng khô hạn chiếm phần lớn trung tâm lục địa, còn các đô thị lớn đều nằm ven biển phía đông nam và tây nam. Kéo thanh năm 1990 đến 2021 để theo dõi dân số cả nước tăng từ 17 lên gần 26 triệu người chủ yếu nhờ nhập cư.

Chọn nông nghiệp, công nghiệp hay dịch vụ để xem hai thứ cùng lúc: bản đồ Việt Nam tự vẽ với các điểm phân bố tiêu biểu của ngành (vùng trọng điểm lúa, thuỷ điện, trung tâm công nghiệp, điểm du lịch) và biểu đồ số liệu thật của Tổng cục Thống kê. Chuyển sang chỉ tiêu Cơ cấu GDP để thấy biểu đồ miền: tỉ trọng nông – lâm – thuỷ sản giảm còn tỉ trọng công nghiệp – xây dựng và dịch vụ tăng từ năm 2010 đến 2022. Bấm vào một điểm trên bản đồ để xem chú thích, kéo vạch năm hoặc bấm Chạy để năm tự chạy.

Bản đồ châu Nam Cực nhìn từ cực Nam: lục địa phủ băng dày, bao quanh là vành băng biển mở rộng vào mùa đông và thu hẹp vào mùa hạ. Đặt mức nhiệt độ toàn cầu tăng thêm rồi bấm Chạy để chạy các năm: băng biển thu hẹp, khối băng lục địa hao đi và mực nước biển dâng dần, đồ thị bên dưới ghi lại quá trình. Ô bên phải là một đảo san hô thấp ở Thái Bình Dương (châu Đại Dương) chỉ cao vài mét: nước dâng tới đâu, phần đảo bị ngập và nhiễm mặn tới đó.

Lát cắt hai mảng kiến tạo trôi trên lớp manti có dòng đối lưu. Chọn kiểu ranh giới: hai mảng tách xa nhau (magma trào lên tạo sống núi ngầm, vỏ đại dương mới), xô vào nhau (mảng đại dương chúi xuống dưới mảng lục địa, sinh động đất, núi lửa và dãy núi cao) hoặc trượt ngang qua nhau (đứt gãy, động đất). Kéo mảng bằng tay hoặc bấm Chạy để mảng dịch chuyển theo tốc độ thật vài cm mỗi năm; hiện số năm và quãng đường đã dịch chuyển. Góc trên phải là lát cắt các lớp của Trái Đất với độ sâu thật.

Bản đồ Hoa Kỳ tự vẽ từ toạ độ kinh vĩ độ, chia theo bốn vùng thống kê Đông Bắc, Trung Tây, miền Nam và miền Tây, kèm ô phụ A-la-xca và Ha-oai. Bấm vào một vùng để xem diện tích, lượng mưa, số dân các năm 2000, 2010, 2020 và tỉ trọng trong GDP cả nước; đổi lớp dữ liệu để thấy thiên nhiên phân hoá từ tây sang đông, dân cư dịch chuyển về vành đai Mặt Trời ở phía nam và phía tây, cùng các vùng nông nghiệp, công nghiệp và công nghệ cao tiêu biểu.

Một đô thị nhìn từ trên xuống: lõi lịch sử ở giữa, các vành đai xây dựng lan dần ra ngoài theo các trục giao thông. Bấm Chạy để dân số tăng từng năm, thấy diện tích xây dựng, bán kính đô thị, mức ùn tắc và mức ô nhiễm thay đổi theo. Đổi tốc độ tăng dân số và chọn một hướng quy hoạch (để tự phát, giữ vành đai xanh, ưu tiên giao thông công cộng, phát triển đô thị vệ tinh) rồi so sánh: cùng số dân nhưng đô thị có quy hoạch thì đi lại thuận hơn, ít ô nhiễm và giữ được không gian xanh. Bấm vào bản đồ để xem từng vành đai.

Lát cắt ngang một châu thổ: lòng sông, bãi bồi, đồng ruộng và biển. Chọn sông Hồng hoặc sông Cửu Long rồi bấm Chạy để đi qua 12 tháng: mùa lũ mực nước sông dâng, phù sa được chuyển về; ở sông Hồng có hệ thống đê nên lũ bị chặn ngoài đê, phù sa chỉ bồi ở bãi ngoài đê còn trong đê thành ô trũng; ở sông Cửu Long lũ tràn đồng, bồi phù sa và mang lại tôm cá. Mùa khô, nước sông cạn nên nước biển lấn vào: kéo thanh mực nước biển dâng để thấy ranh giới mặn 4‰ tiến sâu thêm vào đất liền.

Đặt một vật dẫn (khối tròn, hình quả lê có mũi nhọn, thanh chữ nhật hoặc hộp rỗng) vào điện trường đều rồi cho electron tự do dịch chuyển: chúng dồn về một phía cho tới khi điện trường bên trong bằng 0, đường sức vuông góc với mặt vật dẫn và mật độ điện mặt σ lớn nhất ở mũi nhọn; hộp rỗng che chắn điện trường cho khoang bên trong. Màn Hai quả cầu nối hai quả cầu tích điện có bán kính khác nhau bằng dây dẫn: điện tích chuyển qua dây cho tới khi hai điện thế bằng nhau, q₁/r₁ = q₂/r₂. Màn Điện môi cho thấy tấm điện môi bị phân cực, điện tích liên kết trên hai mặt làm điện trường bên trong giảm ε lần.

Cân hai đĩa (cân đòn) trong phòng thí nghiệm với hộp quả cân từ 100 g đến 10 mg và con mã 10 mg trên đòn cân chia vạch. Kiểm tra cân khi chưa đặt gì và vặn ốc cân bằng để khử sai số vạch 0, mở khoá đòn cân rồi tìm điểm nghỉ của kim từ ba điểm quay, đặt quả cân và dịch con mã tới khi cân thăng bằng, đọc khối lượng theo g và kg. Dịch mắt sang hai bên để thấy sai số thị sai ở kim; cân kép (đổi đĩa) khử sai số do hai tay đòn không bằng nhau: m = √(m₁·m₂).

Chọn cỡ m × n và các phần tử của hai ma trận A, B rồi xem A thuộc loại nào (hàng, cột, vuông, không, đường chéo, vô hướng, đơn vị, tam giác, đối xứng, phản xứng), so sánh A = B, tính A + B, A − B, kA và ma trận chuyển vị, tách ma trận vuông thành phần đối xứng và phần phản xứng. Màn nhân hai ma trận kiểm tra điều kiện về cỡ và tính AB theo từng hàng nhân cột, có ví dụ số liệu thật về bán hàng và dinh dưỡng.

Sáu tình huống: vật trên mặt phẳng nghiêng có ma sát (đứng yên hoặc trượt xuống), vật trượt lên dốc, vật treo trên dây được kéo, khối gỗ nổi, người đứng trên cân trong thang máy và hai vật nối qua ròng rọc. Kéo các mũi tên lực (trọng lực, phản lực, ma sát, lực căng, lực đẩy Ác-si-mét) lên từng vật, xoay cho đúng hướng rồi bấm Kiểm tra; giản đồ đúng thì sim tính độ lớn các lực và gia tốc theo định luật 2 Newton. Ở thang máy, cân chỉ N = m(g + a), bằng 0 khi rơi tự do; trong hệ quy chiếu gắn với thang máy thì thêm lực quán tính −ma.

Ghép quark và phản quark thành baryon và meson, xem điện tích Q, số baryon B, số lạ S và vì sao chỉ tổ hợp trung hoà màu mới tồn tại. Màn Định luật bảo toàn kiểm tra phản ứng và phân rã (có sẵn hoặc tự lập) theo Q, B, số lepton L_e, L_μ, S và năng lượng nghỉ, rồi cho biết tương tác nào gây ra nó. Màn Mô hình Chuẩn có bảng ba thế hệ quark và lepton, boson chuẩn và boson Higgs; màn Sự kiện va chạm dựng vết hạt từ Z, W và Higgs trong máy dò và vẽ phân bố khối lượng đo được; màn Bốn tương tác so sánh cường độ, tầm tác dụng và hạt truyền tương tác.

Đồng hồ vạn năng số 3½ chữ số với núm xoay chọn chức năng và thang đo, bốn lỗ cắm que đo (10A, mA, COM, VΩ). Trên năm bảng thử, học sinh đo điện trở có vạch màu, đo hiệu điện thế (mắc song song) và cường độ dòng điện (tháo cầu nối, mắc nối tiếp) trong mạch một chiều, đo điện áp xoay chiều của biến áp và ổ cắm điện lưới, thử thông mạch dây cáp, cầu chì, công tắc, và dùng chức năng Diode để tìm diode, LED còn tốt hay đã hỏng. Đồng hồ hiện OL khi vượt thang, cảnh báo khi cắm sai lỗ, khi đo điện trở lúc mạch có điện hay mắc ampe kế song song, và cầu chì đứt khi quá dòng.

Tính từng bước một biểu thức có dấu ngoặc, luỹ thừa, nhân, chia, cộng, trừ trong khi cây biểu thức được điền dần từ dưới lên, và so sánh thứ tự đúng với các lỗi hay gặp: cứ làm từ trái sang phải, nhân trước chia hoặc cộng trước trừ, đọc −3² thành (−3)², tích viết liền trong 6 : 2(1 + 2). Dời một cặp dấu ngoặc để thấy giá trị thay đổi, kiểm tra tính chất giao hoán, kết hợp, phân phối trên trục số và mô hình diện tích, làm ngược một chuỗi phép tính bằng phép tính ngược và luyện tập với câu hỏi chỉ ra lỗi sai.

Đặt hai loài cạnh nhau và so sánh từng hệ cơ quan: trao đổi khí, tuần hoàn (hở hay kín, tim 2, 3 hay 4 ngăn), tiêu hoá, bài tiết, thần kinh và nội tiết, thân nhiệt. Thẻ chất thải nitrogen cân nhắc nước, độc tính và năng lượng của ammonia, urea và uric acid.

Phòng thực hành mổ ảo với hình vẽ kiểu sách giáo khoa. Lập bảng đánh giá rủi ro, rồi mổ tim động vật có vú để thấy các ngăn tim, van tim và mạch máu, đo độ dày thành tâm thất bằng thước kẹp; bơm phồng phổi và lần theo đường dẫn khí từ khí quản tới phế nang; lật nắp mang cá, tách một cung mang và đếm lá mang của một sợi mang dưới kính hiển vi; mở mô hình ếch để xem hệ tiêu hoá, tuần hoàn, hô hấp, thần kinh và tiết niệu – sinh dục. Bài kiểm tra gọi tên kiểm tra từng bước.

Bộ sưu tập 12 vi sinh vật có hoạt hình cách lấy thức ăn, di chuyển và sinh sản: vi khuẩn, vi khuẩn cổ, vi khuẩn lam, trùng biến hình, trùng giày, trùng roi, trùng sốt rét, tảo silic, tảo giáp, nấm nhầy, nấm men và mốc. Thang kích thước đặt chúng cạnh virus theo đúng tỉ lệ; màn So sánh đối chiếu vi khuẩn với vi khuẩn cổ, và virus với vi khuẩn, nguyên sinh vật, nấm; màn Vai trò cho học sinh tìm vi sinh vật đang phân giải, cố định nitrogen, làm thực phẩm hay gây bệnh.

Khoá phân loại theo kiểu cấu tạo cơ thể: mức tổ chức, kiểu đối xứng, số lá phôi, thể xoang, dây sống và phân đốt dẫn tới 11 ngành từ Thân lỗ tới Dây sống, rồi tới năm lớp động vật có xương sống. Màn Kiểu cấu tạo vẽ mặt cắt ngang của từng kiểu và cho học sinh xoay mặt phẳng đối xứng; màn Các ngành và lớp có hình vẽ, bảng đặc điểm, lớp bao phủ, bộ xương và ví dụ; màn Trò chơi xếp loại kiểm tra kết quả bằng thẻ con vật.

Tự chia độ một nhiệt kế chất lỏng chưa có vạch bằng hai điểm mốc (nước đá đang tan 0 °C, nước sôi 100 °C ở 1 atm) rồi dùng nó đo cốc nước X. So sánh nhiệt kế y tế (35–42 °C, chỗ thắt giữ số chỉ), nhiệt kế phòng thí nghiệm và nhiệt kế điện tử khi đo nước lạnh, nước nóng và thân nhiệt. Màn thứ ba đặt bốn thang Celsius, Fahrenheit, Kelvin, Réaumur cạnh nhau để đổi nhiệt độ.

Bài thực hành nhận diện mẫu vật ảo với 32 mẫu vẽ: vi khuẩn, tảo lam Oscillatoria, tảo xoắn Spirogyra, mốc bánh mì Rhizopus, nấm men, nấm mũ, rêu tản, rêu, dương xỉ, thông, cây một lá mầm, cây hai lá mầm, địa y; trùng biến hình, thuỷ tức, sán lá gan, sán dây, giun đũa, đỉa, giun đất, tôm, tằm, ong mật, bướm, ốc, sao biển, cá nhám, cá trôi, ếch, thằn lằn, chim bồ câu và thỏ. Mỗi mẫu có 2–3 đặc điểm nhận biết, giới và nhóm phân loại. Phần kiểm tra có tính giờ yêu cầu gọi tên và xếp nhóm các mẫu ngẫu nhiên.

Quan sát mốc bánh mì, mốc xanh Penicillium, nấm men và phiến nấm dưới kính hiển vi ảo, theo dõi vòng đời nấm đảm, nuôi mốc trên bánh mì hay quả cam ở nhiệt độ và độ ẩm khác nhau, và xếp nấm theo vai trò: phân giải, thực phẩm, làm thuốc, cộng sinh và gây bệnh.

Ghép một phần dương (H⁺, NH₄⁺, ion kim loại có một hoặc hai hoá trị thường gặp, hoặc phi kim với số oxi hoá) với một phần âm (oxide, peroxide, hydride, halide, sulfide, hydroxide, các anion có oxygen như NO₃⁻, SO₄²⁻, CO₃²⁻, PO₄³⁻, ClO⁻ đến ClO₄⁻ và anion chứa hydrogen như HCO₃⁻). Điện tích được cân bằng thành công thức trung hoà và hợp chất được gọi tên theo khuyến nghị IUPAC 2005: tên theo hoá trị / số oxi hoá (iron(III) oxide), tên theo thành phần với tiền tố (dinitrogen pentoxide), tên hydrogen của oxoacid và tên thông thường được IUPAC chấp nhận (nitric acid). Hai bài luyện công thức → tên và tên → công thức chọn được loại chất và kiểu tên, có nhận xét cho từng lỗi sai.