Mô phỏng Lớp 10

So sánh truyền tin qua tiếp xúc trực tiếp, truyền tin cận tiết, truyền tin nội tiết và cảm ứng mật độ ở vi khuẩn: kéo tế bào đích ra xa hay lại gần để thấy nồng độ phân tử tín hiệu giảm theo khoảng cách và mức đáp ứng thay đổi, bỏ thụ thể để thấy tế bào không đáp ứng. Ở màn hình con đường truyền tin, adrenaline gắn thụ thể bắt cặp G-protein hoạt hoá adenylyl cyclase, cAMP và chuỗi protein kinase; insulin gắn thụ thể tyrosine kinase; hormone steroid gắn thụ thể nội bào và hoạt động như yếu tố phiên mã; acetylcholine mở thụ thể kênh ion. Đổi liều phân tử tín hiệu, làm đột biến thụ thể hoặc chặn một bước bằng thuốc, độc tố tả, rồi đọc hệ số khuếch đại và mức đáp ứng.

Phòng thí nghiệm ảo: làm tiêu bản tạm thời (biểu bì hành nhuộm iodine, tế bào má nhuộm xanh methylene, lá rong, nước ao, nấm men, bần, cát), lấy nét bằng ốc sơ cấp và vi cấp với vật kính ×4, ×10, ×40, chỉnh đèn và màn chắn sáng. Hiệu chuẩn thước thị kính bằng thước trắc vi, đo tế bào, tính độ phóng đại M = I : A; so sánh kính hiển vi quang học, TEM, SEM và phân đoạn tế bào bằng li tâm.

Bốn quy trình làm từng bước trên bàn thí nghiệm ảo. Tách phôi bò thành 2–4 phần rồi cấy vào bò mang thai hộ; nhân bản cừu Dolly bằng chuyển nhân tế bào sinh dưỡng (nhân tế bào tuyến vú vào trứng đã bỏ nhân, kích điện, cấy vào cừu mang thai hộ) và dự đoán cừu con giống con nào; nhân giống cây bằng giâm cành và nuôi cấy mô vô trùng; chuyển gene bằng enzyme cắt giới hạn, plasmid, ligase, biến nạp và gene đánh dấu với ba ví dụ: vi khuẩn tạo insulin, cây Bt, Gạo Vàng. Có bảng kết quả từng lần làm và thẻ lợi ích, rủi ro, câu hỏi đạo đức trình bày trung lập.

Phòng thí nghiệm ảo: thả các khối thạch agar màu hồng (chứa NaOH loãng và phenolphthalein), là khối lập phương cạnh 0,5–3 cm hoặc hình hộp dẹt, hình hộp dài, vào hydrochloric acid; acid khuếch tán vào từ mọi mặt làm thạch mất màu dần từ ngoài vào trong. Đo thời gian mất màu hoàn toàn và phần trăm thể tích acid đã tới sau một thời gian cố định, tính diện tích bề mặt, thể tích, tỉ lệ S/V và khoảng cách tới tâm. Đồ thị cho thấy vì sao tế bào phải nhỏ và sinh vật lớn cần bề mặt trao đổi, hệ vận chuyển.

Đi từng bước qua đường phân (tế bào chất), oxi hoá pyruvate và chu trình Krebs (chất nền ti thể), chuỗi truyền electron và tổng hợp ATP theo cơ chế hoá thẩm (màng trong ti thể), với bảng cộng dồn số nguyên tử carbon, CO₂, NADH, FADH₂, ATP và O₂ cho một glucose (khoảng 30–32 ATP). Chế độ mô hình chạy liên tục: bỏ O₂, thêm cyanide hoặc chất tách cặp DNP, bật tắt từng giai đoạn, đổi tế bào cơ hay nấm men để xem gradient H⁺, mức ATP, số ATP mỗi glucose, lượng glucose và O₂ tiêu thụ, lactate hay ethanol thay đổi ra sao; ghi kết quả vào bảng.

Phòng thí nghiệm ảo: thuỷ phân đỉnh rễ hành trong HCl, nhuộm, ép tiêu bản rồi quan sát ở vật kính ×40. Chạm vào từng tế bào để xếp vào kì trung gian, kì đầu, kì giữa, kì sau hay kì cuối, đếm qua nhiều thị trường để tính chỉ số nguyên phân, tỉ lệ từng kì và ước lượng thời gian mỗi kì. So sánh mẫu đối chứng với mẫu xử lí lectin hoặc colchicine, các vùng cách đỉnh rễ khác nhau bằng kiểm định khi bình phương; thêm phần đếm nang bào tử nấm Sordaria để tính tần số trao đổi chéo và khoảng cách gene – tâm động.

Mười bảy hình vẽ sơ đồ: tinh trùng, trứng, neuron vận động, sợi cơ vân, hồng cầu, tế bào biểu mô có lông mao, tế bào lông hút, mạch gỗ, ống rây và tế bào kèm, tế bào hạt đậu, tế bào mô giậu, trùng biến hình, trùng giày, trùng roi xanh, nấm men, vi khuẩn và sợi nấm. Chạm vào từng cấu trúc để thấy đặc điểm thích nghi gắn với chức năng; kéo thanh biệt hoá để thấy tế bào gốc chuyên hoá dần. Thanh tỉ lệ, độ phóng đại và thước đo để tính kích thước thật = kích thước ảnh : độ phóng đại. Thêm trò nhận biết tám ảnh hiển vi điện tử (nhân sơ, thực vật, động vật, nấm, tế bào không điển hình) và thí nghiệm trùng roi xanh bơi về phía ánh sáng.

So sánh Vương quốc Anh, Ô-xtrây-li-a, Hoa Kỳ, Ấn Độ và toàn thế giới từ năm 1900 đến nay qua số liệu gần đúng có ghi nguồn: tuổi thọ trung bình, tử vong trẻ sơ sinh, nguyên nhân tử vong, GDP bình quân đầu người, năng suất ngũ cốc, giờ làm việc và tỉ lệ hộ có ô tô, ti vi, tủ lạnh, Internet. Mốc chiến tranh, Đại suy thoái, kháng sinh, vắc xin, NHS và Cách mạng xanh hiện trên trục thời gian; bảng so sánh hai năm giúp nhận ra thay đổi, điều không đổi và nguyên nhân.

Bản đồ thế giới về tỉ lệ dân số sống ở đô thị và các siêu đô thị (từ 10 triệu dân) năm 1950, 1970, 1990, 2018, 2030 và 2050, theo Triển vọng Đô thị hoá Thế giới 2018 của Liên Hợp Quốc. So sánh nhóm nước thu nhập cao, trung bình, thấp và các khu vực; so sánh tốc độ tăng dân số thành thị với tổng dân số; thử lực đẩy, lực hút bằng một đô thị mô hình; xem đô thị hoá, ngoại ô hoá, phản đô thị hoá và tái đô thị hoá trong một vùng đô thị.

Phòng thí nghiệm ảo theo từng bước: tiêm chuột, tách tế bào B, dung hợp với tế bào u tuỷ bằng PEG, chọn lọc tế bào lai trong môi trường HAT, sàng lọc trên đĩa 96 giếng rồi nhân dòng tế bào tiết đúng kháng thể. Ứng dụng: que thử thai hCG và kháng thể gắn thuốc nhắm đích tế bào ung thư. Tự làm ELISA gián tiếp hoặc kẹp với các bước rửa, đối chứng và đọc độ hấp thụ; HIV nhân lên trong tế bào T hỗ trợ và thời kì cửa sổ của xét nghiệm kháng thể.

Lát cắt qua vùng đài nguyên cho thấy tầng hoạt động, tầng băng giá vĩnh cửu, nêm băng và talik vào cuối mùa hạ. Làm khí hậu ấm lên, đổi độ dày tuyết và loại đất, đặt nhà (trên mặt đất, trên cọc hoặc trên nền sỏi có ống nhiệt), đường ống (chôn ngầm hoặc đặt cao), đường, mỏ lộ thiên hay vết bánh xe lên ba khu đất rồi cho thời gian trôi để thấy đất tan, lún, hồ nhiệt karst và hư hại công trình. Màn hình đài nguyên cho thấy thích nghi của thực vật, động vật và chuỗi thức ăn theo mùa; bản đồ thế giới cho thấy các môi trường khắc nghiệt lạnh, núi cao và khô hạn.

Ba màn: đặt các chất điểm trên một thanh hoặc trên mặt phẳng, chọn vật nào ở trong ranh giới hệ và xem khối tâm x_cm = Σm·x/Σm dịch chuyển; thí nghiệm thực hành treo bản mỏng ở hai, ba lỗ, kẻ theo dây dọi để tìm trọng tâm là giao điểm các đường, có bảng số liệu và sai số; nghiêng một vật có bề rộng chân đế và độ cao trọng tâm thay đổi được để tìm góc đổ, khi đường tác dụng của trọng lực ra ngoài mép chân đế.

Phòng thí nghiệm ảo về chuyển động quay của vật rắn. Vật treo kéo dây quấn quanh trục làm quay thanh có hai quả nặng dịch được, đĩa đặc hoặc vành tròn; cổng quang đo thời gian rơi để tính gia tốc góc α, momen lực τ và momen quán tính I = τ/α, có bảng số liệu, đồ thị α theo τ và thanh năng lượng. Màn Bảo toàn momen động lượng cho đưa quả nặng vào gần trục hay thả vành lên đĩa đang quay; màn Lăn cho vành, cầu rỗng, trụ đặc, cầu đặc lăn đua trên mặt phẳng nghiêng.