Thực hành kính hiển vi – làm tiêu bản, hiệu chuẩn, đo tế bào, so sánh kính hiển vi điện tử

Thuộc chủ đề Cấu trúc tế bào (Sinh học 10, Chương trình GDPT 2018), phần thực hành quan sát tế bào bằng kính hiển vi, đồng thời ôn lại cách dùng kính hiển vi quang học ở môn Khoa học tự nhiên 6. Mô phỏng là một phòng thí nghiệm ảo: học sinh tự làm tiêu bản tạm thời, lấy nét, hiệu chuẩn thước thị kính, đo kích thước tế bào và tính độ phóng đại; thêm phần so sánh kính hiển vi quang học với kính hiển vi điện tử truyền qua (TEM), quét (SEM) và phần phân đoạn tế bào bằng li tâm. Chọn mẫu (biểu bì hành nhuộm iodine, tế bào má nhuộm xanh methylene, lá rong, nước ao, nấm men, bần, cát, máu, thước trắc vi) rồi làm từng bước: nhỏ thuốc nhuộm, đặt mẫu mỏng, hạ lá kính nghiêng để không có bọt khí, thấm nước thừa; bỏ bước nào thì ảnh có lỗi tương ứng. Trên kính, đổi vật kính ×4, ×10, ×40, lấy nét bằng ốc sơ cấp và vi cấp (nâng bàn kính quá cao với vật kính ×40 là vỡ lá kính), chỉnh đèn và màn chắn sáng. Hiệu chuẩn thước thị kính bằng thước trắc vi cho từng vật kính, ghi số đo tế bào vào bảng và lấy trung bình; luyện tính M = I : A với đổi đơn vị mm, µm, nm. Phần kính hiển vi điện tử cho thấy độ phân giải giới hạn chi tiết nhìn được; phần phân đoạn cho li tâm dịch nghiền gan với lực tăng dần để tách nhân, ti thể rồi ribosome. Câu hỏi gợi ý: – Vì sao phải bắt đầu quan sát với vật kính nhỏ nhất? – Vì sao phải hiệu chuẩn thước thị kính riêng cho từng vật kính? – Vì sao kính hiển vi quang học không thấy được ribosome dù phóng to bao nhiêu?