Phòng thí nghiệm địa chấn: ba trạm ghi một trận động đất. Kéo vạch P và S tới lúc sóng đến trên mỗi băng địa chấn, đổi hiệu thời gian S–P thành khoảng cách bằng biểu đồ thời gian truyền sóng, vẽ ba đường tròn trên bản đồ và tìm tâm chấn ở chỗ chúng gặp nhau, nằm ngay trên chấn tiêu ở dưới sâu. Đọc biên độ dao động lớn nhất theo milimét và dùng toán đồ Richter để tìm độ lớn địa phương, so sánh với độ lớn mômen tính từ kích thước và độ trượt của đứt gãy, thấy mỗi bậc độ lớn ứng với năng lượng gấp khoảng 32 lần. Vẽ bản đồ cảm nhận theo thang cường độ Mercalli cải tiến với các đường đẳng chấn, và xem một trận động đất ở đới hút chìm nâng đáy biển, tạo sóng thần vượt đại dương với tốc độ v = √(g·d) vào bờ, cùng thời gian cảnh báo và thời gian cần để đi bộ lên chỗ cao. Mặc định của màn Sóng thần (Mw 9,0, đại dương sâu 4.000 m, rãnh cách bờ 200 km) gần với trận động đất Sumatra–Andaman năm 2004 ở phía tây Indonesia.
Bài Thạch quyển, thuyết kiến tạo mảng (Địa lí 10) giải thích động đất xảy ra ở ranh giới các mảng. Mô phỏng cho học sinh làm công việc của nhà địa chấn: sóng P truyền trong vỏ Trái Đất khoảng 6 km/s, sóng S khoảng 3,5 km/s, nên trạm càng xa thì hiệu thời gian giữa hai sóng càng lớn: khoảng cách ≈ 8,4 km/s × hiệu S–P. Một trạm chỉ cho một đường tròn, ba đường tròn gặp nhau ở tâm chấn, điểm trên mặt đất ngay trên chấn tiêu. Độ lớn Richter tính từ biên độ dao động lớn nhất và khoảng cách; độ lớn mômen tính từ diện tích đứt gãy và độ trượt; cường độ cho biết mức rung ở từng nơi. Tốc độ sóng, sự suy giảm và kích thước đứt gãy là các mô hình đơn giản. Mặc định của màn Sóng thần gần với trận động đất Sumatra–Andaman năm 2004 ở phía tây Indonesia.
Học sinh kéo vạch P, S trên ba băng địa chấn, kéo núm tròn của mỗi trạm để vẽ đường tròn cho tới khi biểu đồ cho đúng hiệu S–P, chạm vào chỗ ba đường tròn gặp nhau rồi bấm Kiểm tra tâm chấn. Màn Độ lớn dùng toán đồ Richter và máy tính độ lớn mômen; màn Cường độ có bản đồ đẳng chấn và báo cáo cảm nhận của tám thị trấn; màn Sóng thần cho chỉnh độ lớn, độ sâu đại dương, khoảng cách tới bờ và thời điểm phát cảnh báo.
Câu hỏi gợi ý:
– Vì sao một trạm địa chấn cho biết động đất xa bao nhiêu nhưng không cho biết ở hướng nào?
– Trận động đất độ lớn 7 giải phóng năng lượng gấp bao nhiêu lần trận độ lớn 5?
– Vì sao sóng thần chậm lại và cao lên khi vào vùng nước nông gần bờ?
