Hoá thạch và định tuổi – khai quật địa tầng, hoá thạch chỉ đạo và định tuổi phóng xạ

Thuộc chủ đề Bằng chứng tiến hoá (Sinh học 12, Chương trình GDPT 2018), mô phỏng cho học sinh tự làm việc của nhà cổ sinh vật học: khai quật hai cột địa tầng, ghi lại hoá thạch, xếp tuổi tương đối các lớp đá theo nguyên lí chồng chất, đối chiếu hai điểm bằng hoá thạch chỉ đạo, rồi định tuổi tuyệt đối bằng phóng xạ theo định luật N = N₀(½)^(t/t½). Có ba bộ địa tầng: đại Cổ sinh (bọ ba thuỳ, bút đá, tay cuộn), đại Trung sinh – Paleogen (cúc đá, khủng long, thú) và kỉ Đệ tứ (voi ma mút, tuần lộc, phấn hoa). Các cột địa tầng là bản tổng hợp để dạy học; niên đại theo Bảng thời địa tầng quốc tế, đã làm tròn. Ở màn hình Khai quật địa tầng, bấm Đào ở A, Đào ở B hoặc bấm thẳng vào một lớp để đào từ trên xuống; hoá thạch hiện ra, bảng ghi chép và biểu đồ phân bố cho thấy loài nào xuất hiện, loài nào biến mất. Bật Nối các lớp tương ứng để thấy các lớp có cùng hoá thạch chỉ đạo hay cùng lớp tro núi lửa ở hai điểm, và bất chỉnh hợp nơi điểm B mất một đoạn hồ sơ. Màn hình Định tuổi phóng xạ đo phần trăm đồng vị mẹ còn lại bằng carbon-14 (5 730 năm), potassium–argon (1,25 tỉ năm) hoặc uranium–chì (4,47 tỉ năm), vẽ điểm đo trên đường cong phân rã và ghi vào bảng; tuổi các lớp tro được dùng để kẹp tuổi lớp hoá thạch. Màn hình Hoá thạch hình thành mô tả khoáng hoá, khuôn và tượng đúc, hổ phách, dấu chân, kèm bảng xác suất minh hoạ vì sao hoá thạch hiếm; màn hình Thang thời gian địa chất đánh dấu các mốc xuất hiện và năm lần đại tuyệt chủng. Câu hỏi gợi ý: – Vì sao lớp đá nằm dưới thường cổ hơn lớp nằm trên, và khi nào điều đó không còn đúng? – Vì sao không dùng carbon-14 để định tuổi xương khủng long? – Ở điểm B thiếu những lớp nào, và làm sao biết được điều đó?