Vòng vô khuẩn – tác dụng của chất sát trùng và kháng sinh lên vi khuẩn

Chủ đề Sinh trưởng của vi sinh vật (Sinh học 10) yêu cầu học sinh hiểu tác dụng của chất sát trùng và thuốc kháng sinh lên vi khuẩn. Thí nghiệm kinh điển là đặt các đĩa giấy tẩm chất lên một lớp vi khuẩn trên đĩa thạch: chất khuếch tán ra xung quanh và ngăn vi khuẩn mọc, để lại một vòng thạch trong gọi là vòng vô khuẩn. Vòng càng lớn thì chất ức chế vi khuẩn càng mạnh. Mô phỏng dựng lại cả kĩ thuật vô trùng: bỏ bước nào thì đĩa mọc khuẩn lạc lạ khác màu, khác hình dạng, nên học sinh thấy vì sao từng bước đều cần. Chọn vi khuẩn (Bacillus subtilis hoặc E. coli K-12), nhiệt độ, thời gian ủ và chất cho bốn đĩa giấy A–D (penicillin, tetracycline, streptomycin, chlorhexidine, povidone-iodine, ethanol, tinh dầu tràm trà) ở bốn nồng độ; đĩa E tẩm nước cất vô trùng làm đối chứng. Lần lượt làm hoặc bỏ qua từng bước: hơ que trải, làm sát ngọn lửa, hé nắp, trải dịch vi khuẩn, đặt đĩa giấy, dán băng dính, ghi nhãn ở đáy, úp ngược đĩa khi ủ. Sau khi ủ tua nhanh, kéo thước trên màn hình đo đường kính từng vòng, ghi vào bảng và lặp lại với ba đĩa thạch; mô phỏng tính trung bình, diện tích A = πr² từng bước và vẽ biểu đồ so sánh. Bản ảo không cần nuôi vi khuẩn; phần ghi chú nêu quy tắc an toàn khi làm thật: chỉ dùng chủng không gây bệnh, ủ tối đa 25 °C, hấp tiệt trùng trước khi bỏ. Câu hỏi gợi ý: – Vì sao cần một đĩa giấy tẩm nước cất làm đối chứng? – Tăng gấp đôi nồng độ chlorhexidine thì diện tích vòng vô khuẩn có tăng gấp đôi không? – Vì sao penicillin tạo vòng lớn với Bacillus subtilis nhưng gần như không có vòng với E. coli?