Đo tốc độ phản ứng bằng độ đục và màu – dấu thập biến mất và tím tinh thể

Phục vụ bài Tốc độ phản ứng (chủ đề Tốc độ phản ứng, Hoá học 10, Chương trình GDPT 2018) với hai cách đo tốc độ không cần thu khí. Cách thứ nhất: Na₂S₂O₃ + 2HCl → 2NaCl + S↓ + SO₂ + H₂O, lưu huỳnh dạng keo làm dung dịch đục dần tới khi che khuất dấu thập dưới đáy bình; lần đo nào cũng dừng ở cùng một lượng lưu huỳnh nên tốc độ trung bình tỉ lệ với 1/t. Cách thứ hai: tím tinh thể (CV⁺) phản ứng với NaOH dư thành chất không màu, máy so màu đo độ hấp thụ A tỉ lệ với nồng độ chất màu (A = εlc). Bản ảo tránh được khí SO₂ độc và vết thuốc nhuộm. Với dấu thập biến mất, chọn thể tích Na₂S₂O₃ (thêm nước cho đủ 50 mL) và nhiệt độ, bấm Đổ HCl, bấm giờ rồi bấm dừng khi không còn thấy dấu thập (hoặc dùng Đo tự động). Bảng ghi t và 1/t; đồ thị 1/t theo nồng độ gần như đường thẳng qua gốc toạ độ, còn 1/t tăng khoảng gấp đôi khi tăng 10 °C. Với máy so màu, chọn [OH⁻] và nhiệt độ, bấm Bắt đầu đo; chuyển giữa các đồ thị A – t, ln A – t, 1/A – t để thấy chỉ ln A – t thẳng, từ hệ số góc tính k' = −hệ số góc, chu kì bán huỷ và k = k'/[OH⁻]; hai lần đo khác [OH⁻] cho bậc theo OH⁻. Câu hỏi gợi ý: – Vì sao có thể dùng 1/t để so sánh tốc độ phản ứng giữa các lần đo dấu thập biến mất? – Khi tăng nhiệt độ thêm 10 °C, thời gian dấu thập biến mất thay đổi thế nào? – Vì sao đồ thị ln A theo thời gian thẳng cho biết phản ứng bậc 1 theo tím tinh thể?