Thang sóng điện từ – bước sóng, tần số, năng lượng photon, nguồn phát, ứng dụng và tác hại

Phục vụ bài Sóng điện từ trong chủ đề Sóng của Vật lí 11 (Chương trình GDPT 2018): mọi sóng điện từ truyền trong chân không với cùng tốc độ c = 3,00 × 10⁸ m/s nên c = fλ, còn năng lượng mỗi photon E = hf. Thang sóng điện từ trải hơn 17 bậc độ lớn, từ sóng vô tuyến dài hàng km tới tia gamma ngắn hơn 1 pm, nên được vẽ theo thang logarit; ranh giới giữa các miền chỉ là quy ước. Kéo con trỏ trên thang hoặc thanh trượt để đọc bước sóng, tần số, năng lượng photon (J và eV), kích thước vật cỡ bước sóng; dải ánh sáng nhìn thấy được phóng to để chọn màu chính xác. Mỗi miền có nguồn phát, cách thu, ứng dụng, tác hại, cho biết bức xạ có ion hoá không (ngưỡng khoảng 10 eV) và bao nhiêu phần trăm tới được mặt đất qua các cửa sổ khí quyển. Chọn ví dụ (đài FM, Wi-Fi, điều khiển TV, đèn UV-C, tia X y tế, gamma của cobalt-60) và bấm Ghi vào bảng để kiểm tra f·λ không đổi. Màn Máy thu cho thấy cùng một căn phòng qua mắt, camera nhiệt, camera tử ngoại, máy thu vi sóng, ảnh chụp tia X và camera gamma. Câu hỏi gợi ý: – Năng lượng photon tia X 50 keV lớn gấp bao nhiêu lần photon ánh sáng lục? – Vì sao kính thiên văn vô tuyến đặt được trên mặt đất còn kính thiên văn tia X phải đặt trên vệ tinh? – Vì sao camera nhiệt thấy người ấm nhưng không thấy cảnh bên ngoài cửa kính?