Một con sông chảy qua rừng, đồng ruộng, thị trấn, trạm xử lí nước thải, nhà máy và nhà máy điện. Chọn thời tiết (khô hạn, bình thường, sau mưa bão), nhiệt độ nước, lượng phân bón và dải cây đệm ven sông, mức xử lí nước thải, nước thải acid của nhà máy và độ nóng lên của nước làm mát, rồi đi lấy mẫu ở sáu điểm A–F từ thượng nguồn xuống hạ nguồn: đo nhiệt độ, oxygen hoà tan (mg/L và % bão hoà), pH, nitrate, phosphate, độ đục và thả vợt bắt động vật không xương sống để tính chỉ số chịu ô nhiễm. Thấy sự khác nhau giữa nguồn ô nhiễm điểm (ống xả) và nguồn ô nhiễm diện (nước chảy tràn từ ruộng, đường phố), đường oxygen sụt xuống phía dưới ống xả nước thải và nước ấm giữ được ít oxygen hơn.
Chất lượng nước sông thay đổi theo những gì đổ vào dọc đường. Nguồn ô nhiễm điểm đi ra từ một chỗ xác định như ống xả của trạm xử lí nước thải, nhà máy hay nước làm mát của nhà máy điện; nguồn ô nhiễm diện đến từ cả một vùng rộng như nước mưa chảy tràn qua ruộng bón phân và đường phố. Chất hữu cơ trong nước thải bị vi khuẩn phân huỷ và tiêu thụ oxygen, nên lượng oxygen hoà tan sụt xuống phía dưới ống xả rồi mới hồi phục dần nhờ không khí hoà vào nước; nước ấm hoà tan được ít oxygen hơn nên ô nhiễm nhiệt làm tình hình xấu thêm. Mô hình dùng các phương trình trộn dòng và phân huỷ bậc một (kiểu Streeter–Phelps) với số liệu minh hoạ.
Học sinh chọn thời tiết, nhiệt độ nước và các nguồn ô nhiễm, chạm vào một điểm A–F trên bản đồ rồi bấm Lấy mẫu ở điểm này (hoặc Lấy mẫu cả sáu điểm). Bộ dụng cụ thực địa đo nhiệt độ, oxygen hoà tan, pH, nitrate, phosphate, độ đục và cho một mẻ vợt động vật không xương sống để tính chỉ số chịu ô nhiễm; mọi kết quả ghi vào bảng và vẽ thành đồ thị theo khoảng cách dọc sông. Ba nhiệm vụ tự kiểm tra: phân loại nguồn điểm và nguồn diện, tìm điểm có ít oxygen nhất và tính độ hoà tan oxygen ở điểm dưới nhà máy điện.
Câu hỏi gợi ý:
– Vì sao lượng oxygen thấp nhất lại ở xa phía dưới ống xả nước thải chứ không ngay tại ống xả?
– Vì sao sau một trận mưa lớn nitrate và độ đục tăng nhưng nước thải lại bị pha loãng hơn?
– Ấu trùng cánh úp và phù du có mặt hay vắng mặt cho biết điều gì về chất lượng nước?