Một cuộc điều tra địa lí dân cư trọn vẹn trên máy: đi dọc lát cắt 3 km từ trung tâm tới rìa một thị trấn giả định. Chọn giả thuyết, cách lấy mẫu (hệ thống, ngẫu nhiên, phân tầng), thời điểm và thời lượng đếm người đi bộ, cách chọn người trả lời phiếu hỏi. Tại mỗi điểm: khảo sát chất lượng môi trường, đếm người đi bộ, khảo sát sử dụng đất và phát phiếu hỏi. Bảng số liệu, bản đồ kí hiệu tỉ lệ, biểu đồ chấm điểm, biểu đồ cột, biểu đồ mạng nhện, hệ số tương quan hạng Spearman, kết luận và phần đánh giá độ tin cậy, sai lệch được lập tự động.
Phục vụ chủ đề Phân bố dân cư và đô thị hóa trên thế giới của Địa lí 10 (Chương trình GDPT 2018) và kĩ năng thực địa, xử lí số liệu địa lí. Mô phỏng một thị trấn giả định có cấu trúc vành đai đồng tâm (mô hình Burgess): khu trung tâm thương mại, nội thành cũ, ngoại ô gần và ngoại ô xa. Theo lí thuyết giá thuê đất, cửa hàng, văn phòng và nhà cao tầng tập trung ở trung tâm, ra xa là nhà ở và cây xanh; một dãy cửa hàng khu phố, công viên và trường học tạo các giá trị bất thường. Mọi số đo đều có sai số và sai lệch như khi đi thực địa thật.
Bước 1, lập kế hoạch: chọn giả thuyết, số điểm, cách lấy mẫu (hệ thống, ngẫu nhiên, phân tầng), giờ và thời lượng đếm người đi bộ, số phiếu hỏi và cách chọn người trả lời. Bước 2, thu thập: chọn điểm trên bản đồ, khảo sát chất lượng môi trường theo thang điểm hai cực (8 tiêu chí), đếm người đi bộ, ghi sử dụng đất của 20 lô nhà và phát phiếu hỏi. Bước 3, trình bày: bảng số liệu, bản đồ kí hiệu tỉ lệ, biểu đồ chấm điểm có đường xu hướng, biểu đồ cột, biểu đồ mạng nhện và biểu đồ cột chồng sử dụng đất. Bước 4: tính hệ số tương quan hạng Spearman, so với giá trị tới hạn, rút ra kết luận và đánh giá độ tin cậy, sai lệch của cách làm.
Câu hỏi gợi ý:
– Vì sao lấy mẫu hệ thống có thể bỏ sót một dãy cửa hàng đông người nằm giữa hai điểm khảo sát?
– Lấy mẫu thuận tiện làm kết quả phiếu hỏi bị lệch theo hướng nào, vì sao?
– Vì sao đếm người đi bộ trong 1 phút kém tin cậy hơn đếm trong 10 phút?