Phách – hai âm có tần số gần nhau

Thuộc chủ đề Giao thoa sóng của Vật lí 11 (Chương trình GDPT 2018), phần tổng hợp hai sóng. Khi hai âm có tần số gần nhau cùng truyền tới tai, li độ tổng y = y₁ + y₂ có biên độ lúc lớn lúc nhỏ: đó là hiện tượng phách, độ to lên xuống đều đặn với tần số phách bằng |f₁ − f₂|. Mô phỏng tính chính xác hai âm thuần, sóng tổng và đường bao E = √(A₁² + A₂² + 2A₁A₂cosΔφ), trong đó Δφ là độ lệch pha thay đổi đều theo thời gian; mô hình bỏ qua sự lan truyền và sự tắt dần. Kéo thanh trượt hoặc bấm − / + để chỉnh f₁, f₂ (200–1000 Hz, bước 0,5 Hz) và biên độ từng nguồn, hoặc chọn nhanh cặp 440/442, 440/444, 440/450 Hz. Vạch độ to nhấp nháy theo đường bao; bấm nút loa để nghe chính hai âm và so nhịp phách nghe được với đồ thị. Chọn khung 1 s, 4 s hoặc phóng to 20 ms để thấy từng dao động. Nhiệm vụ lên dây đàn ẩn f₂: học sinh chỉnh f₂ cho tới khi hết phách, giống như lên dây đàn theo âm thoa. Câu hỏi gợi ý: – Hai âm thoa 256 Hz và 260 Hz kêu cùng lúc thì mỗi giây nghe được bao nhiêu phách? – Vì sao khi hai biên độ khác nhau thì âm không bao giờ tắt hẳn giữa hai phách? – Khi lên dây đàn, phách chậm dần thì dây đang tiến gần hay ra xa âm chuẩn?