Lan toả không gian – ý tưởng, đổi mới và dịch bệnh

Mô phỏng phục vụ chủ đề Một số vấn đề về kinh tế - xã hội thế giới, Địa lí 11 (Chương trình GDPT 2018), phần toàn cầu hoá: ý tưởng, công nghệ, văn hoá và cả dịch bệnh lan ra khắp các vùng như thế nào. Mô hình theo cách của nhà địa lí Hägerstrand: trên một vùng giả định có thủ đô, bốn thành phố, các thị trấn và gần 90 làng, mỗi người đã chấp nhận (hay đang mắc bệnh) liên hệ ngẫu nhiên với người khác theo từng bước; nơi đông dân và nơi gần dễ được liên hệ hơn (suy giảm theo khoảng cách), còn dãy núi, sông lớn hay biên giới làm giảm số liên hệ đi qua. Chọn kiểu lan toả: tiếp xúc (lan dần như vết dầu loang), phân cấp (từ thủ đô xuống thành phố, thị trấn rồi làng), di chuyển (người chuyển cư mang theo tới nơi xa) hay kích thích (ý tưởng lan đi nhưng biến đổi thành nhiều dạng). Chọn điều được lan toả (đổi mới kĩ thuật, ý tưởng hay bệnh truyền nhiễm), nơi khởi phát, hệ số suy giảm theo khoảng cách β, số liên hệ mỗi người, loại rào cản và độ thấm. Bấm Chạy để xem bản đồ theo từng bước với đường lan tới đầu tiên của mỗi điểm dân cư, đường cong chấp nhận hình chữ S, và biểu đồ điểm cho biết nơi nào được lan tới trước theo khoảng cách hay theo quy mô dân số, kèm hệ số tương quan r. Đổi hạt giống ngẫu nhiên để thấy kết quả dao động, rồi Ghi vào bảng để so sánh các kiểu lan toả. Câu hỏi gợi ý: – Vì sao khi lan toả phân cấp, một thành phố xa có thể được lan tới trước một làng ở ngay cạnh thủ đô? – Dãy núi có độ thấm 10 % làm đường cong chấp nhận và bản đồ thay đổi ra sao so với khi không có rào cản? – Với bệnh truyền nhiễm, cần khoảng bao nhiêu liên hệ mỗi người thì dịch mới lan rộng thay vì tắt sớm?