Mở và đóng các chương trình để xem RAM đầy dần theo từng trang; khi RAM hết chỗ, hệ điều hành chuyển trang ít dùng sang bộ nhớ ảo trên ổ đĩa, bảng trang và bộ đếm lỗi trang cho thấy máy chậm lại, hoán đổi quá nhiều thì sinh hiện tượng tranh chấp trang (thrashing). Đổi dung lượng RAM, tắt bộ nhớ ảo, khởi động lại máy để thấy ROM giữ chương trình khởi động BIOS/UEFI. Thẻ Chức năng của hệ điều hành nối mỗi chức năng với thứ nó quản lí: trạng thái tiến trình và bộ lập lịch, trình điều khiển thiết bị, tài khoản và quyền truy cập, tệp trên đĩa, giao diện, chống phân mảnh và sao lưu.
Bài Hệ điều hành (Tin học 11) cho biết hệ điều hành quản lí tài nguyên của máy tính, trong đó có bộ nhớ. Mô phỏng chia RAM thành các khung 256 MB, mỗi chương trình gồm vài trang; khi RAM đầy, trang lâu không dùng nhất bị chuyển sang bộ nhớ ảo trên ổ đĩa, và mỗi lần chương trình cần lại trang đó thì xảy ra một lỗi trang. Đồ thị lỗi trang và độ nhanh nhạy cho thấy máy chậm dần rồi gần như đứng khi tranh chấp trang (thrashing). Nút Khởi động lại máy chạy từng bước: RAM trống vì khả biến, CPU chạy BIOS/UEFI trong ROM, nạp trình khởi động rồi nhân hệ điều hành.
Bấm vào chương trình để mở hoặc đưa lên trước, bấm × để đóng; kéo thanh RAM từ 2 đến 8 GB, tắt bộ nhớ ảo để thấy chương trình không mở được khi RAM đầy, xem bảng trang của chương trình đang ở trước. Thẻ Chức năng của hệ điều hành có sơ đồ bảy chức năng: tiến trình chuyển giữa các trạng thái mới, sẵn sàng, đang chạy, bị chặn, kết thúc dưới bộ lập lịch; yêu cầu đi qua trình điều khiển tới máy in, bàn phím, màn hình, ổ USB; bảng quyền đọc, ghi của từng tài khoản; ổ đĩa bị phân mảnh và nút Chống phân mảnh; sao lưu toàn phần và gia tăng rồi thử ổ đĩa hỏng.
Câu hỏi gợi ý:
– Vì sao với RAM 4 GB, mở thêm Trò chơi khi đã mở bốn chương trình làm tỉ lệ lỗi trang tăng vọt?
– Vì sao ROM chứ không phải RAM giữ chương trình khởi động máy?
– Vì sao chống phân mảnh làm ổ HDD đọc nhanh hơn nhưng không nên làm với ổ SSD?