Biến dị liên tục và gián đoạn – do gene hay do môi trường?

Mô phỏng thực hành về biến dị cho chủ đề Di truyền học quần thể và chọn giống (bài Tương tác kiểu gene – môi trường), Sinh học 12, dùng được cả khi học về biến dị ở Khoa học tự nhiên 9 (Chương trình GDPT 2018): phân biệt biến dị liên tục với biến dị gián đoạn, và tách phần do gene với phần do môi trường gây ra. Màn Khảo sát khối lớp có một khối lớp ảo 500 học sinh 15 tuổi (số liệu mô phỏng theo phân bố thực tế). Học sinh chọn chiều cao, sải tay, nhóm máu ABO hoặc khả năng cuộn lưỡi, đặt cỡ mẫu n rồi đo từng bạn: biến dị liên tục được vẽ thành biểu đồ tần số với độ rộng lớp chỉnh được, trung bình x̄, độ lệch chuẩn mẫu s (chia n − 1) và đường cong chuẩn; biến dị gián đoạn được vẽ thành biểu đồ cột; bảng tần số ghi kết quả và đồ thị cho thấy x̄, s dần ổn định quanh giá trị của cả khối khi đo thêm. Màn Trẻ sinh đôi so chiều cao và nhóm máu của các cặp sinh đôi cùng trứng (sống cùng nhau hoặc nuôi riêng), sinh đôi khác trứng và người không họ hàng, tính hệ số tương quan và chênh lệch trung bình. Màn Môi trường có bốn thí nghiệm: cây vô tính và cây từ hạt trồng với ánh sáng, chất khoáng khác nhau (kèm đột biến tạo alen lùn mới), màu hoa cẩm tú cầu theo pH đất, màu lông thỏ Himalaya theo nhiệt độ và giới tính rùa biển theo nhiệt độ ấp. Mô hình: chiều cao do gene khoảng 80%; cây trong bóng râm sâu bị vống không được mô phỏng; nhiệt độ da thỏ và đường cong giới tính rùa là mô hình đơn giản. Câu hỏi gợi ý: – Vì sao chiều cao được vẽ bằng biểu đồ tần số còn nhóm máu ABO được vẽ bằng biểu đồ cột? – Khi cỡ mẫu tăng từ 10 lên 100, trung bình x̄ và độ lệch chuẩn s của mẫu thay đổi thế nào? – Hai trẻ sinh đôi cùng trứng nuôi riêng vẫn chênh nhau vài xăng-ti-mét chiều cao: phần chênh lệch đó do đâu?