El Niño và La Niña – gió mậu dịch, nước trồi và dao động phương Nam

El Niño và La Niña là hai pha của dao động khí hậu ENSO ở Thái Bình Dương xích đạo. Mô phỏng vẽ mặt cắt từ Indonesia tới Peru: sức gió mậu dịch quyết định độ nghiêng của lớp nêm nhiệt, độ mạnh của nước trồi ven bờ Peru và vị trí vùng nước ấm cùng mây mưa đối lưu; chỉ số dao động phương Nam (SOI) tính từ chênh lệch khí áp Tahiti – Darwin. Bản đồ bên dưới cho thấy dị thường nhiệt độ mặt biển và lượng mưa so với bình thường ở Indonesia, đông Australia, ven biển Ecuador – Peru, đông bắc Brazil và đông nam Nam Mỹ. Màn Chu kì dùng mô hình nạp – xả nhiệt (recharge oscillator) có các đợt gió tây bất thường. Học sinh kéo thanh sức gió từ 20 % tới 160 % mức bình thường, bấm Ghi số đo để lập bảng nhiệt độ Niño 3.4, SOI, nhiệt độ nước ven bờ Peru và sản lượng cá cơm, rồi tìm sức gió làm Thái Bình Dương chuyển sang El Niño. Ở màn Chu kì, bấm Chạy để mô hình chạy nhiều năm, đọc bảng các đợt El Niño, La Niña và ước lượng chu kì của dao động. Câu hỏi gợi ý: Vì sao khi gió mậu dịch yếu đi thì nước biển ven bờ Peru ấm lên? Vì sao sản lượng cá cơm của Peru giảm mạnh trong năm El Niño? Khi chỉ số SOI âm kéo dài thì đông Australia thường gặp thời tiết thế nào?