Bệnh truyền nhiễm: hồ sơ mầm bệnh, lây lan và bệnh ở cây

Bài Một số bệnh dịch ở người và cách phòng, chống (chuyên đề Sinh học 11), cùng phần virus gây bệnh (Sinh học 10) và vi sinh vật, cần học sinh phân biệt các nhóm mầm bệnh và giải thích vì sao mỗi bệnh cần một cách phòng khác nhau. Hồ sơ mầm bệnh có 12 bệnh: virus (sởi, HIV/AIDS, khảm thuốc lá), vi khuẩn (Salmonella, lậu, lao, tả), nấm (đốm đen hoa hồng, nấm kẽ chân), nguyên sinh vật (sốt rét với vòng đời qua muỗi Anopheles), prion (vCJD) và sán dây lợn. Mỗi bệnh có hình động cho thấy mầm bệnh phá hại tế bào như thế nào: virus nhân lên trong tế bào rồi làm tế bào vỡ, vi khuẩn phân đôi và tiết độc tố, sợi nấm mọc vào mô, prion gây phản ứng dây chuyền, cùng thẻ thông tin về đường lây, triệu chứng, phòng chống và điều trị, và bảng so sánh sáu nhóm mầm bệnh. Ở màn hình Lây lan và phòng chống, chọn bệnh rồi bật rửa tay, cách li, bao cao su, màn chống muỗi, nước sạch, kéo tỉ lệ tiêm vaccine, hoặc với vườn hoa hồng thì phun thuốc trừ nấm, ngắt lá bệnh. 400 chấm là 400 người (hay cây) đổi màu khi ủ bệnh, đang lây, đã khỏi; đồ thị số ca mới mỗi ngày và tổng số ca, số R của mô hình và bảng các lần chạy giúp so sánh biện pháp nào hiệu quả với đường lây nào. Màn hình Bệnh ở cây cho chẩn đoán cây bí ẩn bằng kính lúp, bộ thử kháng thể đơn dòng, phân tích khoáng và sách tra cứu (virus khảm, nấm đốm đen, rệp, thiếu nitrate, thiếu magnesium), và xem các cơ chế tự vệ vật lí, hoá học, cơ học của thực vật. Câu hỏi gợi ý: – Vì sao dùng bao cao su không làm giảm số ca sởi, còn màn chống muỗi lại rất hiệu quả với sốt rét? – Vì sao kháng sinh chữa được bệnh lao, bệnh lậu nhưng không chữa được bệnh sởi? – Làm thế nào phân biệt cây bị virus khảm với cây thiếu magnesium?